Humanistisch Verbond: Een voortdurende kritische reflectie op jezelf en de buitenwereld

Het Humanistisch Verbond bestaat sinds 1946. De missie van deze beweging is bouwen aan een samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn én we naar elkaar omkijken. ‘Dicht bij jezelf, dicht bij de ander’ is dan ook de slogan van het Humanistisch Verbond. Financieel, religieus en politiek is het Verbond onafhankelijk en krijgt geen subsidies. Schenkingen en nalatenschappen zijn de belangrijkste bronnen om de doelstellingen van de organisatie te bereiken. Directeur Robbert Bodegraven: ‘In een wereld vol meningen en veranderingen helpen we je om dicht bij jezelf én anderen te blijven. Juist in deze tijd, waarin polarisatie toeneemt, speelt humanisme een verbindende rol. We helpen mensen om uit te vinden wat echt van waarde is in het leven, wat het leven zin geeft. En we dragen bij aan het overbruggen van tegenstellingen, met respect voor verschillen. Omdat we weten dat zoveel mensen op zoek zijn naar houvast en zingeving willen we onze activiteiten verder uitbreiden en zoveel mogelijk mensen de kans geven mee te doen. Zo blijven we ruimte bieden voor vrije gedachten, kritische vragen en betekenisvolle ontmoetingen.’

Vlak na de oorlog vroeg een groep bevlogen denkers zich af hoe humanisme een plek kon krijgen in de samenleving. Zo ontstond het Humanistisch Verbond: een verenging voor iedereen die vanuit eigen kracht én met oog voor de ander betekenis wil geven aan het leven. Humanisme kent een lange traditie, van Socrates tot nu, met als kern jezelf leren kennen en kritisch nadenken. Bij het Humanistisch Verbond bouwen ze hierop voort.

Het Humanistisch Verbond is anno 2026 een vereniging, met 30 afdelingen en werkgroepen door het hele land. Ze tellen zo’n 19.000 leden: allemaal mensen die elkaar inspireren en uitdagen om de wereld menswaardiger te maken... Het hele jaar door organiseren de afdelingen activiteiten waarin leden en niet-leden samenkomen om vanuit de rijke humanistische traditie na te denken over een goed leven. En, heel belangrijk, het dan ook in daden om te zetten. Humanisme blijft daarin een inspirerende bron voor wie nadenkt over de mens en zijn plek in de wereld. Hoe geef jij betekenis aan jouw leven en de wereld om je heen?

‘Naast een zingevingscrisis is er ook een crisis in de samenleving’

Robbert is sinds 2021 directeur bij het Humanistisch Verbond. Hij weet de kracht van de vereniging goed te verwoorden. Allereerst ziet hij dat mensen op zoek zijn naar zingeving, op zoek naar houvast. ‘Er is sprake van een sterk geïndividualiseerde samenleving. Als je succes hebt heb je dat zogenaamd aan jezelf te danken. Andersom, bij geen succes, is het je eigen schuld. Maar om je staande te houden in de maatschappij heb je elkaar nodig.’ Naast een zingevingscrisis ziet hij ook een crisis in de samenleving. ‘We richten ons daarom ook op het tegengaan van de ondermijning van de democratie. We beschermen basisprincipes zoals gelijke kansen en rechten en vinden het belangrijk dat iedereen de ruimte heeft om mee te doen en mee te praten. Want een stabiele democratische rechtsstaat is onmisbaar voor een humanistische samenleving.’

‘We willen bijdragen aan een fijne welvarende samenleving waarin iedereen een goed leven kan leiden’

De mens en de verbinding met anderen staan centraal bij de aanpak van het Humanistisch Verbond. ‘We willen bijdragen aan een fijne welvarende samenleving waarin iedereen een goed leven kan leiden.’ Humanisme speelt een belangrijke rol bij gepolariseerde discussies. ‘We vinden het belangrijk dat verschillende ideeën er mogen zijn en brengen mensen met tegenovergestelde standpunten met elkaar in gesprek. Er zijn natuurlijk wel grenzen aan acceptabele meningen. We trekken een grens bij vijanddenken of onmenselijkheid. We zoeken naar gemeenschappelijke waarden in vaak complexe vraagstukken. Het opvallende is dat dan blijkt dat tegenstanders elkaar beter begrijpen als we afdalen naar het niveau waar het gaat over de waarden die ze belangrijk vinden. Zonder een humanistisch gesprek zou dat er niet uitkomen.’

‘We willen meer mensen bereiken en onze activiteiten uitbreiden’

Het Humanistisch Verbond biedt programma’s aan op thema’s als klimaat, polarisatie en identiteit en dehumanisering. Ook de laatste levensfase is een belangrijk thema. Want het kan eng of confronterend voelen om over de dood te praten, maar door er niet mee bezig te zijn mis je ook de kans om je op de dood voor te bereiden. Om stil te staan bij wat de dood voor jou en je naasten betekent. Daarom hebben ze gespreksgroepen waar mensen samen in gesprek gaan over sterfelijkheid, afscheid en wat dat betekent voor hoe we leven. Ook biedt het Humanistisch Verbond een dienst die helpt om een mooie uitvaart vorm te geven en woorden te vinden voor een afscheid in jouw toon, met jouw herinneringen. Daar zijn middelen voor nodig. Schenkingen en nalatenschappen helpen daarbij.

‘Daarmee blijf je dicht bij jezelf en help je bij de ander’

Robbert Bodegraven ervaart dat veel mensen al humanistisch denken. Zo weten ze uit onderzoek dat ruim drie miljoen landgenoten zich identificeren met de humanistische waarden als vrijheid, verbinding en verantwoordelijkheid. 60.000 belangstellenden ontvangen nu al via het Humanistisch Verbond inspiratie voor een betekenisvol leven. ‘Humanisme is niet alleen een persoonlijke zoektocht, we werken ook samen aan verandering. Laat je humanistische inzet voortleven via een schenking of een nalatenschap. Daarmee blijf je dichtbij jezelf en help je een ander.’

De afdeling Nalatenschap en Executeurs van het Humanistisch Verbond begeleidt en wikkelt al sinds 1957 nalatenschappen af. Daarmee helpen zij mensen die binnen hun eigen omgeving niemand hebben die deze belangrijke verantwoordelijkheid op zich kan nemen. Tegelijkertijd draagt deze ondersteuning bij aan het voortzetten van het werk van het Humanistisch Verbond.

Het Humanistisch Verbond is een goed doel met een ANBI-status en ontvangt geen subsidie van de overheid. Dankzij de betrokkenheid en steun van mensen die humanistische waarden delen, kan de vereniging zich blijven inzetten voor een menswaardige en zorgzame samenleving, waarin mensen naar elkaar omzien en elkaar ondersteunen — ook rondom de laatste levensfase en na het overlijden.